पुणे-नाशिक रेल्वे जुन्या मार्गाने नाहीच

पुणे | प्रतिनिधी 

गेली अनेक वर्षे प्रतीक्षेत असलेल्या पुणे-नाशिक रेल्वे प्रकल्पावरून पुन्हा एकदा राजकीय आणि सामाजिक वाद पेटला आहे. केंद्रीय रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी पुणे-नाशिक रेल्वेचा मूळ जुन्नर-आंबेगाव-संगमनेर मार्ग रद्द करून नवीन पुणे-अहिल्यानगर-निंबळक-पुंतांबा-शिर्डी-नाशिक मार्गानेच प्रकल्प पुढे नेला जाणार असल्याचे स्पष्ट संकेत दिले आहेत. तसेच या नव्या मार्गाचा डीपीआर (Detailed Project Report) तयार झाला असून विविध टप्प्यांतील कामे प्रगतीपथावर असल्याचेही सांगितले आहे.  

या निर्णयामुळे आंबेगाव, जुन्नर, नारायणगाव, मंचर, संगमनेर आणि सिन्नर पट्ट्यात तीव्र नाराजी निर्माण झाली आहे. स्थानिक नागरिक, उद्योजक, शेतकरी आणि विविध राजकीय पक्षांच्या नेत्यांनी हा निर्णय अन्यायकारक असल्याची भूमिका घेत आंदोलनाचा इशारा दिला आहे.  

मूळ मार्ग काय होता?

पुणे-नाशिक सेमी हायस्पीड रेल्वेचा मूळ प्रस्तावित मार्ग पुणे-चाकण-राजगुरूनगर-नारायणगाव-जुन्नर-संगमनेर-सिन्नर-नाशिक असा होता. या मार्गामुळे पुणे आणि नाशिक यांच्यातील अंतर कमी होऊन प्रवासाचा कालावधी मोठ्या प्रमाणात घटणार होता. औद्योगिक आणि कृषी क्षेत्रालाही मोठा फायदा अपेक्षित होता.  

मात्र या मार्गाजवळील खोडद (जुन्नर) येथील जगप्रसिद्ध Giant Metrewave Radio Telescope (GMRT) वेधशाळेच्या कार्यावर रेल्वेमुळे परिणाम होऊ शकतो, असा आक्षेप विज्ञान आणि अणुऊर्जा विभागाने नोंदवला. त्यानंतर रेल्वे मंत्रालयाने मार्ग बदलण्याचा निर्णय घेतला.  

आता कोणता नवा मार्ग?

रेल्वे मंत्रालयाने तयार केलेल्या नव्या आराखड्यानुसार रेल्वेमार्ग पुणे–अहिल्यानगर–निंबळक–पुंतांबा–साईनगर शिर्डी–नाशिक असा असेल. या मार्गामुळे शिर्डी, त्र्यंबकेश्वर आणि इतर धार्मिक पर्यटन केंद्रांना रेल्वे कनेक्टिव्हिटी मिळणार असल्याचा दावा केंद्र सरकारकडून केला जात आहे.  

रेल्वे मंत्रालयाच्या माहितीनुसार काही विभागांमध्ये दुहेरीकरणाची कामे पूर्ण झाली असून काही टप्प्यांतील डीपीआरही तयार आहेत.  

संताप का वाढला?

स्थानिक नागरिकांचा मुख्य आक्षेप असा आहे की, मूळ रेल्वेमार्गामुळे थेट लाभ होणारे जुन्नर, आंबेगाव, मंचर आणि संगमनेर हे महत्त्वाचे भाग पूर्णपणे वगळण्यात आले आहेत.

या भागातील नागरिकांचे म्हणणे काय..?

• जुन्नर आणि आंबेगावसारख्या मोठ्या तालुक्यांना रेल्वेपासून वंचित ठेवण्यात आले.
• संगमनेर हा राज्यातील महत्त्वाचा व्यापारी आणि शैक्षणिक केंद्र असून त्यालाही डावलण्यात आले.
• नव्या मार्गामुळे रेल्वेचे अंतर आणि प्रवासाचा वेळ वाढणार आहे.
• प्रकल्पाचा मूळ उद्देश असलेली पुणे-नाशिक जलद जोडणी कमकुवत होणार आहे.  

आंदोलनाची तयारी

सिन्नर, संगमनेर, जुन्नर आणि आंबेगाव परिसरातील विविध रेल्वे कृती समित्या गेल्या काही महिन्यांपासून आंदोलन करत आहेत. काही ठिकाणी रास्ता रोकोची घोषणाही करण्यात आली होती. स्थानिक नेते आणि उद्योग संघटनांनी मूळ मार्ग पुनर्स्थापित करण्याची मागणी केली आहे.  

राजकीय आरोप-प्रत्यारोप

या निर्णयानंतर राजकीय वातावरणही तापले आहे. विरोधकांकडून “शिर्डीला प्राधान्य देण्यासाठी संगमनेर आणि जुन्नर पट्टा बळी दिला गेला” असा आरोप होत आहे. तर रेल्वे मंत्रालयाचे म्हणणे आहे की GMRT वेधशाळेचे संरक्षण आणि तांत्रिक अडचणी लक्षात घेऊनच पर्यायी मार्ग निश्चित करण्यात आला आहे.  

पुढे काय?

रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी नव्या मार्गाचा डीपीआर अंतिम टप्प्यात असून प्रकल्प पुढे नेण्याची प्रक्रिया सुरू असल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे आंबेगाव, जुन्नर आणि संगमनेरला वगळणारा मार्गच अंतिम होण्याची शक्यता वाढली आहे.  

मात्र दुसरीकडे स्थानिक जनतेचा विरोध दिवसेंदिवस तीव्र होत असल्याने हा विषय आगामी काळात महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि विकासाच्या चर्चेत मोठा मुद्दा ठरण्याची चिन्हे आहेत.